» Tìm hiểu những phong tục kỳ lạ của người Brâu » Lên vùng cao ăn thịt xông khói » Heineken STR ấn tượng khó quên » Du lịch Hà Nội không thể quên hồ Trúc Bạch » Thăm kinh đô cổ của Ba Lan » Đi thăm bản ở Sa Pa, Lào Cai » Bị liệt vào nhà "tạm", nhà cổ mái lá sắp "tuyệt chủng" » Sầm Sơn (Thanh Hóa) đón hơn 1 triệu du khách trong 6 tháng đầu năm 2011 » Thí điểm dự án du lịch Hồ Tây bằng xe chạy điện » Cty du lịch Biển Á khuyến mãi tour "Nha Trang – Biển xanh vẫy gọi" » Một số nét văn hóa tiêu biểu của dân tộc Dao vùng Tây Bắc » Thung lũng Chamonix (Pháp) - Thiên đường tuyệt với dành cho các môn thể thao » Tour du lịch “Quảng Ngãi - Những điều kì thú” » Đoàn Famtrip Campuchia khảo sát điểm đến tại Phú Quốc - Kiên Giang » Thêm 9 địa danh vào Danh mục Di sản Thế giới » Du lịch văn hóa lịch sử Hồ Tây bằng xe chạy điện » Khám phá vẻ đẹp quyến rũ của đảo Cô Tô (Quảng Ninh) » Nhiều hoạt động đặc sắc tại Festival hoa Đà Lạt lần thứ IV » Gỏi su hào tôm nướng » Lâm Đồng: Hoạt động du lịch trong 6 tháng đầu năm 2011

Văn hóa - Lễ hội - Ẩm thực  » Văn hoá Việt Nam

Kỳ thú tục rước dâu đêm của người Thái miền tây xứ Nghệ

17:06  |  16/06/2011

Với mong muốn đôi tân lang, tân nương được sung túc và hạnh phúc, người Thái ở miền Tây xứ nghệ có phong tục tục rước dâu ban đêm, đúng vào thời khắc giao thoa giữa ngày mới và ngày cũ.

Trong chuyến công tác trở lại với tộc người Đan Lai mới đây ở bản Cò Phạt, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An tôi đã may mắn được dự đám cưới của một đôi trẻ ở miền sơn cước là Lương Văn Hưng, 20 tuổi và Hà Thị Xoan, 18 tuổi. Họ là người dân tộc Thái, di cư vào vùng đất mới tái định cư này sinh sống, gặp nhau rồi “ưng cái bụng” và được gia đình hai họ tổ chức lễ thành hôn theo phong tục của người Thái. Điều hết sức đặc biệt là đám cưới này kéo dài trong ba ngày với những nghi lễ tưng bừng, cô dâu được đón về nhà chồng giữa lúc nửa đêm, đúng vào thời khắc giao thoa giữa ngày cũ và ngày mới.

Phong tục lạ

Trước khi quyết định ở lại tham dự và cũng là để tìm hiểu những lễ nghi trong đám cưới của người Thái, tôi đã tìm gặp già làng Vừ Xông Nỏ để tìm hiểu thêm. Bên chum rượu cần thơm phức, già Nỏ cho biết, cùng với thời gian, nhiều nét văn hóa của đồng bào dân tộc Thái ở miền Tây đã bị “đồng hóa” theo người Kinh, nhưng với một số phong tục, tập quán được coi là bản sắc của bà con thì vẫn được duy trì, gìn giữ. Trong đó, đáng chú ý là đám cưới của những đôi trai tài, gái sắc. Lý giải vì sao lại rước dâu vào ban đêm, già Nỏ cho rằng, quan niệm của người Thái, ban ngày thường có nhiều linh hồn, quỷ dữ lang thang vất vưởng, nếu đám rước được tiến hành vào ban ngày thì những linh hồn này sẽ theo về phá hoại hạnh phúc của đôi tân lang, tân nương.



Theo tín ngưỡng của bà con, thời khắc chuyển giao giữa ngày cũ và ngày mới chính là lúc trong lành, may mắn và có nhiều lộc trời nhất. Đón dâu vào giờ khắc này sẽ quy tụ được những tinh túy hồn thiêng sông núi, cuộc sống vợ chồng gặp nhiều may mắn, hạnh phúc. Già Vừ Xông Nỏ còn cho biết thêm, ngoài việc rước dâu vào ban đêm, xung quanh đám cưới của người Thái còn có nhiều phong tục lạ như hát đối đáp giao duyên, rửa chân cho cô dâu khi bước vào nhà chồng, lễ trừ tà, mời trầu, mời ngồi… Rồi, như thể để minh chứng cho những điều mình vừa kể, già Nỏ đã quýnh quáng hối thúc tôi nhanh chân đến dự đám cưới của cô Hà Thị Xoan và anh Lương Văn Hưng ở cuối bản để thực mục sở thị.

Nghi lễ trước giờ đón dâu

Đám cưới của cô dâu Hà Thị Xoan và chú rể Lương Văn Hưng diễn ra tưng bừng đã được hai ngày. Và lễ chính được mong đợi nhất là thời khắc đón cô dâu mới. Tầm 22 giờ. Mọi lễ vật cũng như công việc chuẩn bị cho việc đón dâu từ phía nhà trai đã được chuẩn bị sẵn, đoàn rước bắt đầu lên đường. Vốn không biết nhiều tiếng Thái, mà trong hoạt động giao tiếp của hai họ, tất cả đều được thể hiện bằng ngôn ngữ của dân tộc mình nên tôi lại phải tìm một “phiên dịch” để hiểu tường tận nội dung của cuộc giao dâu, nhận rể. Ngoài lễ vật là một con lợn quay nặng 30 kg, một mâm cỗ gồm xôi, gà và 10 lít rượu nếp, nhà trai còn phải chuẩn bị một cái chiêng để khi đón dâu về, vừa đi vừa gõ. Mục đích là để thông báo với mọi người về việc con nhà người đã thành con nhà mình, thứ nữa là xua đuổi tà ma, những điều xấu. Khi đoàn rước hơn trăm người chạm ngõ nhà gái, họ phải vượt qua thử thách đầu tiên, ấy là cổng nhà gái được đóng kín. Nghe tiếng chiêng ngân nga bên ngoài, biết là nhà trai đã đến nên phía gia đình cô dâu Hà Thị Xoan đã vọng ra tiếng hát đố lảnh lót: “Cổng nhà tôi then nào cũng dài/Đố anh biết cái này gỗ chắc”? Lúc này, nếu trả lời thẳng thì sẽ làm phật lòng nhà gái, nên phía gia đình chú rể Lương Văn Hưng cũng phải khôn khéo đối đáp lại, và một người trong đoàn rước đã nhanh chóng hát lại một bài dài bằng tiếng Thái, qua lời dịch của thông ngôn thì nhà trai đang kể về quá trình vất vả, khó nhọc đi tìm gỗ quý, rồi bằng bàn tay khéo léo và tinh nhuệ của những người thợ để làm nên cái cổng, đồ như : “Gỗ làm cổng nhà em không phải gỗ đóng bè/Không phải gỗ làm cọc rào/Em đã phải tìm nó trên lưng chừng núi cao/Trên ngọn Pu Luông bản mườn vẫn ngóng…”.

Dường như vẫn chưa thuyết phục với tài “nịnh hót” của chàng rể, cửa nhà vẫn chưa được mở và bên trong tiếng hát đố vẫn lảnh lót vang ra. Cứ như thế, hai bên cứ hát đi đối lại cho đến lúc nào nhà gái chấp thuận tài ăn nói của nhà trai thì mới cho người ra mở cổng. Vừa bước vào chân nhà sàn, chuẩn bị bước lên thì bất ngờ một người đàn bà đứng bên xô nước đã được chuẩn bị sẵn té nước tới tấp vào người chú rể. Được biết, đây là mợ hay thím của cô dâu, và việc té nước cũng tương tự như “rửa tội” cho chú rể, đồng thời thử thách lòng kiên nhẫn của chàng rể. Chính vì thế, việc chú rể càng bị té nước nhiều càng chứng tỏ được bản lĩnh cũng như mang lại nhiều sự may mắn cho cuộc sống của đôi trẻ sau này.

Vẫn chưa hết thử thách trong quá trình đón dâu khi mà chú rể ướt lướt thướt bước lên nhà cùng với mọi người thì giữa hai gia đình lại tiếp tục màn “mời ngồi”. Đây được coi là màn đối đáp hài hước và vui nhộn nhất của đám rước, khi nhà gái trải chiếu hoa giữa nhà mời phía nhà trai ngồi, đại diện họ nhà trai đã hát lại, đại ý là chê chiếu trải xiên xẹo không tiện ngồi, rồi chiếu này quá mới, ngồi sợ làm hư hỏng hay “Chiếu này chiếu bạc chiếu hoa/Người sang mới xứng chứ nhà ta thì không nỡ ngồi”. Cứ sau mỗi câu hát khiêu khích của phía nhà trai, nhà gái lại đưa ra lý lẽ của mình để thuyết phục khách ngồi vào chiếu. Sau nhiều lần hát đi hát lại, rốt cục nhà trai cũng đã chấp nhận ngồi vào chiếu. Và khi những vị khách khó tính đã an tọa, nhà gái lại “giở chiêu” bằng màn “mời trầu”. Cũng bằng lời hát ví von, khi cơi trầu được đặt ra giữa mâm thì nhà gái lại cất lời, kể về những gian lao, vất vả cũng như sự khéo léo trong cách têm trầu để có được cơi trầu thơm ngon đãi khách trong ngày trọng đại của đôi trẻ. Thông qua điệu hát điệu hát kể công, nhà trai được hiểu thêm sự nhọc nhằn trong việc băng rừng lội suối để hái lá trầu ngon, rồi quá trình chăm bón cho cây trầu tốt tươi, để lá trầu xanh to không bị lũ sâu bọ tấn công và cuối cùng là việc gian nan lên rừng đập đá mang về nung vôi để têm trầu.



Theo những người am hiểu tập tục của địa phương thì mục đích của việc than khó kể khổ này không phải nhằm kể công mà là để khoe tài đối đáp của mình. Cũng không vừa, nhà trai đã đáp trả lại bằng màn từ chối khéo, họ không chê trầu dở mà biện lý do, nhỡ trong lá trầu có con sâu, hạt bụi ăn vào sẽ không tốt cho sức khỏe. Cứ như thế đôi bên cứ hát đi đối lại làm cho cuộc rước dâu càng thêm tưng bừng. Ngoài việc giữ gìn phong tục của dân tộc mình trong ngày cưới, việc hát đối đáp còn có thêm mục đích khác là kéo dài cuộc nói chuyện để chờ thời khắc rước dâu.

Tưng bừng và kỳ thú lễ rước dâu

Sau rất nhiều lễ lạt, phong tục kỳ thú, sau cùng giờ đón dâu cũng đã điểm. Trước đây, mỗi khi nghe tiếng gà gáy báo sáng đầu tiên của ngày là đám rước sẽ khởi hành, nhưng bây giờ bà con biết căn giờ chuẩn xác nên cứ đúng vào lúc 0 giờ trong ngày là cô dâu được ra khỏi nhà. Với người Thái, dù lấy người cùng bản hay khác bản, xa gần bao nhiêu cũng phải đi bộ, cô dâu và chú rể dẫn đầu, đoàn người cứ thế tưng bừng đi trong đêm sương lạnh nhưng ấm áp tình người. Ngoài những ánh đèn, ngọn đuốc sáng bừng và tiếng hát, tiếng gọi nhau ầm ĩ trong đêm tĩnh mịch, đám cưới còn được báo hiệu bằng tiếng chiêng, cứ đều đặn sau một quãng đường ngắn là gõ lên ba tiếng, không chỉ xua đuổi tà ma mà tiếng chiêng còn là báo hiệu cho nhà trai biết đoàn rước đang về tới nơi để chuẩn bị đón tiếp. Cô dâu Hà Thị Xoan điệu đà trong bộ trang phục truyền thống của người Thái, còn chú rể Lương Văn Hưng lại xúng xính trong bộ vest lịch lãm. Họ dẫn đầu đoàn, lâu lâu lại nhìn nhau bằng cử chỉ vô cùng âu yếm khiến cho nhiều nam thanh nữ tú có mặt trong đêm hội cũng phải ganh tỵ với hạnh phúc của đôi trẻ.

Chú rể đưa cô dâu vào nhà, lúc vừa bước lên cầu thang thì mẹ chồng đã chờ sẵn cùng với một chậu đồng đựng nước suối trong suốt có ngâm một đồng xu bằng bạc. Trước khi vào làm lễ gia tiên, mẹ chồng đã kỳ công rửa chân cho con dâu và trao tặng một vòng bạc cầu may. Tiếp theo, chị gái của chú rể là Lương Thị Nưng đã đưa em dâu vào buồng, làm lễ ăn cơm, uống rượu chung với chồng. Tân lang và tân nương sẽ trao vòng bạc cho nhau (tương tự nhẫn cưới của người Kinh), thề non hẹn biển sẽ thủy chung đến cuối đời. Nghi lễ tiếp theo, cô dâu được búi tóc để trình diện tiên tổ. Cũng từ đây, cô dâu chính thức trở thành gái đã có chồng và cũng là người nhà chú rể. Lúc này, bữa tiệc chính mới được coi là bắt đầu để chào mừng nhà trai có thêm con dâu hiền, nhà gái có thêm rể thảo. Xen kẽ giữa bữa tiệc mừng liên hoan là những tiết mục múa hát đối đáp giao duyên giữa thanh nam nữ tú hai họ nhằm chúc phúc cho đôi trẻ hạnh phúc bên nhau trọn đời. Và cũng chính từ những lần giao duyên trong ngày mừng hạnh phúc như thế này, nhiều bạn trẻ đã tìm được cho mình một nửa cuộc đời, ngày vui của họ lại trở thành nơi gặp gỡ, nên duyên phận cho những đôi uyên ương khác. Cứ như vậy, đám cưới của đồng bào dân tộc Thái đã trở thành vòng quay không dứt trong hành trình mải miết tìm hạnh phúc của thanh niên nam nữ miền sơn cước.





Nghệ An, Du lịch Thiên Cầm - Nhật Lệ, Khách sạn ở Nghệ An

Nguồn:  Báo Quê Hương

Tags:

chồng , cô dâu , dân tộc , nhà chồng , uyên ương , tấn công , tham dự , bắt , chuẩn xác , vượt qua , lang thang , mẹ , người dân , thanh niên , tìm hiểu , chào mừng , kéo dài , mong đợi , thông báo , chú ý , công việc , hôn , trả lời , vợ , chứng tỏ , đất , trang phục , cuộc sống , ở lại , công tác , vật , đại diện , dẫn đầu , thuyết phục , bạn trẻ , hát , văn hóa , liên hoan , nghệ , định cư , hạnh phúc , hành trình , mong muốn , rượu , đồng bào , gia đình , người thợ , uống rượu , nội dung , thời khắc , ngày vui , may mắn , trao tặng , hoạt động , âu yếm , Nghệ An , người Thái , rượu cần , chăm bón , bà con , già làng , cử chỉ , làm lễ , tà ma , tiết mục , tộc người , mục đích , vợ chồng , đến dự , phong tục , nghi lễ , lễ vật , chiếu bạc , linh hồn , nam thanh nữ tú , thơm ngon , đãi khách , quan niệm , bữa tiệc , khó tính , bàn tay , nhà gái , nhà trai , đám cưới , báo hiệu , đập đá , chấp nhận , cưới , mẹ chồng , rể , chuyển giao , giao tiếp , bản lĩnh , tín ngưỡng , gà gáy , Tây , xua đuổi , cầu thang , giữ gìn , đối đáp , từ chối , miền sơn cước , bản sắc , đất mới , chạm ngõ , người dân tộc , phật lòng , xa gần , quãng đường , lễ nghi , lưng chừng , mải miết , nam nữ , phá hoại , sơn cước , nhẫn cưới , nhanh chân , tiến hành , địa phương , sông , hài hước , chị gái , ngôn ngữ , quỷ , tập tục , đám rước , nói chuyện , sâu bọ , đặc biệt , đưa em , quyết định , quỷ dữ , chú rể , chấp thuận , búi tóc , trả lại , đàn bà , đình lại , điệu hát , tinh túy , , hạnh , thử thách , tổ chức , hoa , di cư , biển , giao duyên , tái định cư , đáp trả , tập quán , khiêu khích , con dâu , minh chứng , rước dâu , lộc trời , hối thúc , lý lẽ , giao thoa , cửa nhà , tiếng gọi , chúc phúc , lội suối , thành hôn , giờ khắc , ăn nói , lên rừng , thanh nữ , múa hát , khách
Quay lại ]