» Tìm hiểu những phong tục kỳ lạ của người Brâu » Lên vùng cao ăn thịt xông khói » Heineken STR ấn tượng khó quên » Du lịch Hà Nội không thể quên hồ Trúc Bạch » Thăm kinh đô cổ của Ba Lan » Đi thăm bản ở Sa Pa, Lào Cai » Bị liệt vào nhà "tạm", nhà cổ mái lá sắp "tuyệt chủng" » Sầm Sơn (Thanh Hóa) đón hơn 1 triệu du khách trong 6 tháng đầu năm 2011 » Thí điểm dự án du lịch Hồ Tây bằng xe chạy điện » Cty du lịch Biển Á khuyến mãi tour "Nha Trang – Biển xanh vẫy gọi" » Một số nét văn hóa tiêu biểu của dân tộc Dao vùng Tây Bắc » Thung lũng Chamonix (Pháp) - Thiên đường tuyệt với dành cho các môn thể thao » Tour du lịch “Quảng Ngãi - Những điều kì thú” » Đoàn Famtrip Campuchia khảo sát điểm đến tại Phú Quốc - Kiên Giang » Thêm 9 địa danh vào Danh mục Di sản Thế giới » Du lịch văn hóa lịch sử Hồ Tây bằng xe chạy điện » Khám phá vẻ đẹp quyến rũ của đảo Cô Tô (Quảng Ninh) » Nhiều hoạt động đặc sắc tại Festival hoa Đà Lạt lần thứ IV » Gỏi su hào tôm nướng » Lâm Đồng: Hoạt động du lịch trong 6 tháng đầu năm 2011

Văn hóa - Lễ hội - Ẩm thực

Dư vị ngày xuân trên tranh Tết

13:30  |  12/01/2011

Thú chơi tranh Tết từ xa xưa đã trở thành một phong tục đẹp đẽ của người dân Việt. Nó là một phần không thể thiếu trong không gian của ngày Tết cổ truyền xưa kia, cũng là nơi lưu giữ những giá trị tâm linh sâu sắc. Trên những bức tranh đó không chỉ những màu sắc rực rỡ khơi gợi nên cảm giác mới mẻ ấm cúng rộn rã sắc xuân, mà nội dung mỗi bức tranh đã làm nên dư vị ngày Tết đến từng gia đình của người Việt.

Nét rộn ràng tưng bừng của những bức múa rồng, múa lân trên nền điệp, giấy điều, như vang vọng một câu đồng dao “nhà nào còn đèn còn lửa, mở cửa tôi vào, bước lên gò cao có con rồng ấp, bước xuống gò thấp, có con rồng chầu, bước ra đàng sau có nhà ngói lợp…” của một trò chơi dân gian trong dịp Tết. Tranh dân gian có thể chơi, treo quanh năm, nhưng có lẽ nó vẫn được thịnh hành nhất trong dịp Tết, khi người ta có một khoảng thời gian dài rộng nhất để thư giãn, để chiêm nghiệm cũng như để thưởng ngoạn. Do vậy nói đến hai dòng tranh Đông Hồ, Hàng Trống, đề tài về Tết trên các tác phẩm này có lẽ cũng phong phú nhất.

Không phải là sự minh họa về ngày Tết, mà các tranh dân gian này là sự gửi gắm, là lời chúc phúc những gì tốt đẹp nhất cho một năm mới một năm phát tài phát lộc. Bằng những hình ảnh biểu tượng rất dân giã, gần gũi nhưng lại chứa đựng những thông điệp ẩn ngữ đầy tính nhân văn. Như Tiến Tài, Tiến Lộc, luôn được dán ở cổng để mời gọi thần tài đến nhà. Bộ tranh Phúc - Thọ với câu chúc “Phúc Như Đông Hải” và “Thọ Tỷ Nam Sơn”, là những chữ được viết lấy hình sau đó trong các chữ lại được minh hoạ cho nội dung câu chúc. Đây cũng là cách thức chơi thư họa đồng nguyên của người Việt. Nhiều bức chữ Phúc được khắc vẽ một cách rất cầu kỳ có tới 24 hình ảnh về lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ, hay trong chữ Thọ có vẽ tới 28 chòm sao. Những bộ tứ bình như Xuân Hạ Thu Đông, hay bốn cô tố nữ, chơi đàn sênh, sáo, nhị lại là một nét tao nhã khác của những bức tranh Tết. Chúng kết hợp với thú chơi cây cảnh, chơi hoa, khiến không gian ngày Tết có nét đặc biệt sang trọng khác thường ngày.

Tuy nhiên, chơi tranh Tết không chỉ là mang niềm vui cho cả năm, mà người Việt chơi tranh còn gửi vào đó những triết lý tế nhị. Tranh “Lý Ngư Vọng Nguyệt” là một ví dụ điển hình về cái triết lý âm dương. Nó được thể hiện ngay trong cái uốn mình của con cá tạo thành hình lưỡng cực chữ S. Con cá trông trăng ở đây không phải là trông khuôn trăng hiện trên trời, mà là ánh trăng in dưới nước. Sự đối nhau của hai vòng tròn đầy ẩn ý này đã kiến tạo nên hai cái nhân của đồ hình lưỡng cực, tức trong âm có dương, trong dương có âm. Màu xanh mát mắt, hình con cá bơi uyển chuyển có lẽ chỉ là cái cớ để chuyển tải cảm xúc về thiên nhiên, mà ý nghĩa về sự hòa hợp âm dương mới là ẩn tàng mà người xưa muốn gửi gắm. Nó cũng mang lời chúc cho một mùa xuân mới hòa hợp thịnh vượng.

Nếu văn hóa Trung Hoa đề cao chữ hơn tranh, thì tranh Tết Việt Nam nét giản dị hồn hậu chính là biểu tượng của hình ảnh. Hình ảnh mới làm nên thần hồn của những câu chúc năm mới, đó là đứa trẻ bụ bẫm trong bộ đôi tranh Vinh Hoa, Phú Quý hay lợn đàn, gà đàn. Các dòng chữ Hán xuất hiện trên tranh nhiều khi chỉ mang tính điểm xuyết cho bố cục hay tiêu đề bức tranh. Tuy nhiên, cái tiêu đề đó cũng được người Việt diễn “Nôm” cho dễ hiểu dễ nhớ như Vinh Hoa, Phú Quý được gọi là em bé ôm con gà, ôm vịt, vừa gần gũi mà cũng rất dễ hình dung. Con gà là biểu tượng cho lòng dũng cảm và năm đức tính quý của con người, Nhân Nghĩa Lễ Trí Tín. Con vịt biểu tượng cho sự sung túc ấm no. Ngoài bộ tranh Vinh Hoa, Phú Quý còn là bộ đôi tranh Nhân Nghĩa là em bé ôm con cóc và bộ tranh Lễ Trí là bé gái ôm con rùa. Đây là những tác phẩm hoàn toàn do người Việt Nam sáng tạo nên. Con cóc trong dân gian là con vật nhỏ bé nhưng dũng cảm, nhân nghĩa và tinh khôn, biểu lộ trong cổ tích “con cóc là cậu ông Giời”. Nên, bé trai ôm cóc chính là ôm cái chí khí của cóc, cái nhân nghĩa của cóc, cái gan dạ của cóc. Đồng thời người ta cũng muốn gửi gắm niềm mong ước đứa trẻ lớn lên có được các đức tính tốt đẹp đó. Còn con rùa là biểu tượng sống lâu, cao quý bền vững, nó cũng là con vật nằm trong tứ linh Long - Ly - Quy - Phượng. Hình tượng bé ôm rùa là hình tượng mong gìn giữ một giá trị tường tồn: Lễ - Trí.

Cái Tết trên tranh Tết, không những được thể hiện trên các đề tài của các tờ tranh mà còn thể hiện chính trong các màu sắc của tranh. Như sắc đỏ của son hay chu sa, trên các tranh gà lợn, được coi như điềm may mắn của người Việt. Sắc đỏ, sắc tía, trên nền điệp óng ánh dường như xua đi cái giá lạnh của mùa đông. Từ nét sắc đỏ trên những tờ tranh đến sắc hồng trên những bông hoa đào, sắc đỏ trên những đôi câu đối, khiến cho cảm giác Tết trở nên rộn ràng. Ngoài ra, cái đậm đà của những nét đen, rực của vàng hoa hòe, thẫm của màu lục từ lá chàm, trắng lấy từ vỏ điệp… tuy đơn sắc nhưng khi được in chồng nhiều lớp lên nhau lại tạo nên những hiệu ứng khác, không chói lói mà đầm ấm vui tươi, như cái không khí của Tết vậy. Màu sắc này ngoài giá trị tạo ra những sắc thái hòa hợp tươi mới, nó còn là năm sắc của ngũ hành, kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Đầu xuân cũng là thời điểm khởi phát của những nhân tố mới, nên sự hòa hợp của chúng trên những tờ tranh như thể mang vào từng gia đình không khí bừng khởi của đất trời sang xuân.

Tags:

chồng , giản dị , vàng , giá trị , rùa , tác phẩm , bố , xuất hiện , cha , người dân , đứa trẻ , ý nghĩa , đất , tượng , màu sắc , sang trọng , bộ đôi , cách thức , hình ảnh , mở cửa , vật , cảm giác , bức tranh , em bé , không gian , không khí , người Việt , văn hóa , trò chơi , cảm xúc , chuyển tải , dư vị , lời chúc , sáng tạo , tạo nên , gia đình , lưu giữ , con rồng , nội dung , kết hợp , cổ tích , dân gian , phong phú , bông hoa , may mắn , vẽ , biểu tượng , hình tượng , tiêu đề , Tết , nhỏ bé , tranh dân gian , năm mới , ngày xuân , Phú Quý , mùa xuân , niềm vui , tâm linh , bé gái , phát tài , trò chơi dân gian , sắc thái , gìn giữ , phong tục , lòng dũng cảm , thần tài , gan , âm dương , hiệu ứng , gần gũi , uốn mình , vòng tròn , chứa đựng , trong không gian , ánh trăng , Việt Nam , mong ước , cóc , thông điệp , biểu lộ , con vật , đầm , vang vọng , người xưa , bố cục , ví dụ , múa lân , nhân tố , tứ linh , đẹp đẽ , chiêm nghiệm , thời gian , khởi phát , bé trai , đặc biệt , thịnh hành , điển hình , hòa hợp , lưỡng cực , óng ánh , , khơi gợi , đề cao , hoa , dũng cảm , bộ tứ , đức tính , cao quý , chúc phúc , đề tài , từng gia đình , nhà ngói , gửi gắm , triết lý , chơi đàn
Quay lại ]